ü      دوعامل فوق العاده مهم درانتقال خون عبارتندازکارایی خون وایمنی خون

ü      کارایی خون تحت تاثیرفاکتورهای پیچیده ایی است وفراورده هایی که ازآن ایجادمیشود

ü      ایمنی خون به میزان زیادی در15سال اخیربهبودیافته وبا تستهای بینهایت حساس تضمین میشود

ü      آشنایی باچندواژه مهم درانتقال خون:

بانک خون: به معنای یک مرکز خونی یک سرویس انتقال خون بیمارستانی یاترکیبی ازاین دو استفاده میشود

انواع اهداء کننده:

ü      اهداءآلوژن:اهداءخون برای عموم بیماران استفاده کننده

ü      اهداءمستقیم:اهداءخون برای یک شخص خاص

ü      اهداءاتولوگ:اهداءخون برای استفاده های بعدی خوداهداءکننده

ü      اهداءآفرزیس:اهداءیک قسمت خاص ازخون است.قسمتهای دیگرخون دوباره به شخص بازگردانده می شود

غربال گری اهداءکنندگان خون

انتخاب اهداءکنندگان به سه مرحله ثبت نام-مصاحبه راجع به پیشینه پزشکی ومعاینات فیزیکی تقسیم میشود

ü      ثبت نام:  شامل اطلاعاتی است که بتوان اهداءکننده رابه طورکامل ازروی آنها موردشناسایی قراردادمثل  نام-نام خانوادگی-آدرس شماره تلفن......

ü      پیشینه پزشکی: هم برای حفاظت اهداءکننده درحین اهداءوهم برای سلامت بیماردریافت کننده خون مفیداست بیشترسوالات محرمانه وبرای تعیین این مطلب است که آیاداوطلب دارای فاکتورهای خطرناکی بیماری زااست

ü      ارزیابی فیزیکی:  آخرین مرحله بررسی است تاصلاحیت اهداء کننده برای اهدای خون تاییدشود

ارزیابی فیزیکی

ü      ظاهرعمومی: اهداءکننده بایدازسلامت عمومی برخوردارباشدواگرمشکوک به مصرف الکل یاداروخاصی هستند بایدازاهداءخون معاف شوند

ü      تعیین هموگلوبین وهماتوکریت: حداقل سطح هموگلوبین 12/5 g/dl وحداقل سطح هماتوکریت38٪است این میزان به اندازه ایی است که می توان مطمئن بود که شخص موردنظرمی تواند بدون این که صدمه ای ببیند حداکثرتا525میلی لیترخون رااهداءنماید

ü      نبض:برای تشخیص هرنوع بی نظمی دزضربان وریتم قلبی است که میتواندنشان دهنده یک بیماری قلبی ویا سایرحوادث پاتولوژیکی باشدبه طورطبیعی100-50باردردقیقه(اگرورزشکارباشدضربان پایینترنیزقبول است

ü      فشارخون: هدف ازارزیابی فشارخون داوطلب جلوگیری ازاهدای خون داوطلب دارای فشارخون بالا می باشد

فرداهداءکننده با فشارخون بالا بعنوان فردسالم ومناسب به حساب نمی آیدودرآن روزقابل قبول برای خون دهی نمی باشد

فشارخون ونبض بسیارتغیرمی کندوتحت تاثیریکسری عوامل نظیرساعت اهداءخون (صبح,ظهر,بعدازظهر,...)

مصرف کافئین,استعمال دخانیات,حجم خون داخل وریدی,یاوضعیت روحی وذهنی بیمارقرارگیرد

فشارخون سیستولیک نبایدازmmhg180بالاتروفشاردیاستولیک نبایداز mmhg  100بالاترباشد

ü      درجه حرارتدمای بدن :نبایدبیش از`C5/37(`f5/99)باشد.افزایش دمای بدن نشان دهنده ی وجودیک عفونت احتمالی است که می توان دبرای گیرنده خون خطرناک باشد

ü      وزن: اهداءکننده باوزن حداقل110پوند(kg50) میتواندحداکثر525میلی لیترخون اهداءنمایدکه ازاین میزان 30میلی لیتربرای انجام آزمایشات به کارمیرود

سه پیامدغربالگری اهداءکننده

1-قابل پذیرش برای اهداءخون:افرادعادی که پیوسته خون اهداءمیکنند

2-معافیت موقت ازاهداء:که دلیل معافیت وزمان لازم برای اهداءبه اطلاع آن هارسانده میشود ودرصورت امکان راهنمایی هایی برای کاهش مدت زمان انتظارصورت می گیرد برای مثال درصورتی که Hbدهنده خیلی پایین باشد

3-معافیت دائم:افرادی که خطرانتقال بیماریهای عفونی دارند

رضایت آگاهانه

اهداءکننده بایدبانوشتن وامضاءیک رضایت نامه اجازه دهد که ازاوخون گرفته واستفاده شود

خونگیری

ü      ناحیه جلوی آرنج نه تنهاناحیه مناسب برای عمل خون گیری وریدی است بلکه امکان بررسی آسیبهای پوستی ومصرف احتمالی موادمخدررانیزفراهم میکند

موادمناسب جهت ضدعفونی کردن محل موردنظرخونگیری

ü      ازنظرAABB

محلول شستوشوی یدوفور٪70  2-محلول آماده٪10ید   pvp

افرادی که حساسیت به یددارندازمحلول اگزیدین استفاده می شود

واکنشهای نامطلوب دراهداءکننده بعدازاهداء

درکل اهداءخون یک روندبی خطراست اماتحقیقات حاکی ازآن است که 36درصدازاهداءکنندگان تجربه واکنش هاوآسیب راداشته اند این آسیبهاعبارتنداز:

ü      هماتوم وخونمردگی:جمع شدن خون زیرپوست داخل ماهیچه یاداخل پوست نزدیک محل خونگیری

ü      راه حل:فشردن محکم بازوی اهداءکننده به مدت10-5دقیقه

ü      سنکوب یاغش:به صورت ضعف رنگ پریدگی وکاهش هوشیاری ظاهرمی شود

ü      تهوع واستفراغ:درمان آن استفاده ازکمپرس سردبرروی پیشانی وپشت سر

ü      اختلالات قلبی:شایدعلت آن سابقه بیماری قلبی باشد-درهرصورت احیای قلبی ریوی بایدشروع شود

کیسه جمع آوری خون

درگذشته برای نگهداری خون ازبطری های شیشه ایی که پس ازمصرف تمییزواستریل شده ومجددامورداستفاده قرارمی گرفت استفاده می شد

ü      مخازن امروزی کیسه های پلاستیکی ویژه ا ی باقابلیت انعطاف پذیریکبارمصرفی هستند

ü      این مخازن شامل یک کیسه اصلی ومجموعه ایی ازکیسه های اقماری متصل که یاخالی هستندیادارای محلول های افزودنی هستندودرانتهایک لوله پلاستیکی بلندکه به انتهای آن یک سوزن شماره 16یا17متصل است که ازاین سوزن برای خونگیری استفاده می شود

 

موادنگهدارنده

کیسه خون درجریان نگهداری در6-1درجه دچارتغییرات بیوشیمیایی می شود واین تغییرات برزنده ماندن وعملکرد گلبول های قرمزموثراست-معیارقابل قبول این است که حداقل 75درصدازگلبول های قرمزاولیه 24ساعت بعدازتزریق دربدن بیمارزنده بمانند

هدف استفاده ازمحلول های نگهدارنده به حداقل رساندن تغییرات بیوشیمیایی وبه حداکثررساندن عمرنگهداری فراورده های خونی می باشد

انواع محلول های ضدانعقاد-نگهدارنده

1-سیترات-فسفات دکستروز(CPD)

2-سیترات فسفات2دکستروز(CP2D)

3-سیترات-فسفات-دکستروزآدنین1(CPDA1)

ü      فسفات:جلوگیری ازکاهشph

ü      دکستروز:حمایت ازتولیدATPدرمسیرگلیکولیز

ü      سیترات:موجب غیرفعال کردن کلسیم وجلوگیری ازانعقادخون

ü      آدنین:سوبسترای گلبول های قرمزجهت تولید ATP

درصورت استفاده ازاین مواد خون هارا می توان در6-1درجه به مدت 21روزنگهداری کرد که با استفاده از CPDA1این مدت به 35روزمی رسد.

محلول های افزودنی

ü      AS-1,AS-3,,AS-5به عنوان مکمل سیستم کیسه های خون

ü      AS-1,AS-5حاوی مانیتول بوده که موجب پایداری گلبولهای قرمزمی شود

ü      AS-3حاوی سیترات وفسفاتهای اضافی

ü      حجم موادافزودنی100mlکه بایدتا72ساعت بعدازگرفتن خون به آن اضافه شود

ü      طول مدت نگهداری خون رابه42روزافزایش میدهند وویسکوزسته گلبول های قرمزرانیزکاهش داده وموجب تسهیل جریان خون درهنگام تزریق میشود

آزمون هایی که برروی خون های اهداءشده انجام می شود:

ü      انجام آزمون های آزمایشگاهی برروی خون های اهدایی سلامت خون اهداءشده راتضمین میکند

ü      این آزمون هاشامل تعیین ABOوRH-غربالگری آنتی بادی وانجام گروهی ازآزمایشهابه منظورکشف بیماریهای عفونی میباشد

ABOو  RH

ü      تست ABO برروی فرآورده های خونی اهداءشده بااستفاده ازدوروش سل تایپ یامستقیم وبک تایپ یامعکوس انجام میشود

ü      تست  RHبااستفاده ازسرم آنتیD صورت می گیرد

بیماریهای عفونی

ü      شاخص های ویروسی که لازم است به طور معمول درخونهای اهدایی جستجوشوندعبارتنداز:

-          ویروسهای هپاتیت

-          HIV

-          HTLV(ویروس آلوده کننده لنفوسیتهای Tانسان)

-          آزمایشهای سفلیس,سیتومگالی,بیماری شاگاس

غربال گری آنتی بادی گلبول قرمز

ü      کراس-مچ

تمامی مراحل شناسایی وآزمایش خون گیرنده ودهنده قبل ازتزریق خون به منظورتهیه خونی که درمحیط بدن زنده مانده واثرات درمانی خودرادرگیرنده خون ایفاکند

کراس-مچ اولین باردرسال1907درنیویورک توسط ویل واوتنبرگ انجام شد

اهداف کراس-مچ

ü      -جلوگیری ازواکنشهای کشنده یاآزاردهنده متعاقب تزریق خون

ü      -افزایش طول عمرگلبول های قرمز تزریق شده

دونوع کراس-مچ

ü      کراس-مچ مینور:سرم دهنده باسلولهای قرمزبیمار

ü      کراس-مچ ماژور:سرم بیمارباسلولهای قرمزدهنده

 

ارسال خون کراس-مچ نشده درشرایط اورژانسی

 

درمواردی که زندگی بیماران دراثرخونریزی تهدید
 می شود خون قبل ازتکمیل آزمون های سازگاری ارسال میشود(طبق درخواست پزشک و تایید موقعیت اضطراری) 

زمانی که ارسال اورژانسی خون موردنیازاست پرسنل بانک خون بایدمراحل زیررا انجام دهند

1-حداقل آزمایش سازگاری ABO و  RHانجام شود

چنانچه وقت کافی برای تعیین گروه ABOو  RHنباشدترجیحاخون RH منفی ازگروه خونی O ارسال میشود

2-بصورت برجسته وچشمگیری روی برچسب متصل به کیسه قیدشودکه آزمون سازگاری تکمیل نشده

3-آزمایش تکمیلی فوراآغازشودچنانچه ناسازگاری مشخص شدفورابه پزشک سرویس خون اطلاع داده شود

 

خون وفراورده های آن

خون کامل :

فراورده بدون تغییری است که ازاهداءکننده گرفته می شود وشامل اریتروسیت-لکوسیت-پلاکتوپروتئین های پلاسمابه همراه محلول ضدانعقاد-نگهدارنده است

دردمای1-6`Cوبسته به نوع ضدانعقاد-نگهدارنده 35-21روزنگهداری میشود

موارداستفاده:برای بیماران دارای خونریزی فعال که بیش از25 ٪ازحجم خون خودراازدست داده اندبرای تعویض خون بیماران استفاده میشود

گلبولهای قرمز

حاوی هموگلوبین وحامل اکسیژن درجریان خون وبافت هامی باشد

موارداستفاده: درمواقعی که اکسیژن رسانی بافتهادراثرخونریزی های حادیاکم خونی های مزمن دچاراشکال شده باشد

دربیمارانی که:

تحت شیمی درمانی یااشعه درمانی اند

مصدومین حوادث

تحت جراحی قلب ارتوپدی وغیره هستند

مراحل نهایی بیماریهای کلیوی

نوزادان نارس

دارای هموگلوبینS

 

پلاسمای تازه منجمدFFP

تهیه شده ازخون کامل که تنها حاوی پلاسمای خون است وپس ازجداشدن منجمدمی شود

موارداستفاده:

ü      مهارخونریزی بیمارانی که نیازبه فاکتورهای انعقادی دارند

ü      بیمارانی که متعاقب مصرف وارفارین دچارخونریزی شده اند

ü      کنترل یامهاراختلالات خونریزی دهنده ناشی ازبیماریهای شدید کبدی

برچسب زدن روی یک کیسه خون

هربرچسب بایدحاوی اطلاعاتی شامل:

1-شماره شناسایی واحد-یاعددی یاحروفی

2-نوع فراورده

3-تاریخ انقضاء

4-حجم تقریبی

5-نام وحجم محلولهای اضافی/نگهدارنده/ضدانعقادی

6-دمای نگهداری

7-نوع گروه ABOوRHشرایط تزریق خون سالم

تزریق خون

برای جلوگیری ازواکنشهای متعاقب تزریق خون شناسایی صحیح بیمارونمونه خون حیاتی است

ü      -درتزریق خون فقط می توان ازسرم فیزیولوژیusp9/0%استفاده نمود

ü      -محلول رینگرلاکتات میتواندبرخلاف عمل سیترات موجب انعقادخون شود

ü      -افزودن داروبه خون می تواندموجب همولیزشودودرنتیجه  ایجادواکنشهای نامطلوب انتقال خون شود

ü      -هنگام تزریق تمامی محصولات خونی ازیک فیلتر170میکرونی استاندارداستفاده نمود

ü      -برای جلوگیری ازاحتمال رشدباکتری هاخون بایددرعرض4ساعت تزریق شود

ü      -مدارک پزشکی مربوط به تزریق خون بیماران بایدثبت شود(مثل شماره کیسه خون اهداءشده,تاریخ وزمان تزریق خون,علائم حیاتیبیمارقبل وبعدازتزریق,مقدارحجم تزریق,مشخصات شخص تزریق کننده,واکنشهای متعاقب تزریق خون....)

 

واکنش های زیانبارانتقال خون

هرگونه پاسخ نامساعدیک بیماربه دنبال تزریق خون یافراورده های خونی

میتوان به چندگروه طبقه بندی کرد

1-واکنشهای همولتیک درمقابل غیرهمولتیک:واکنشهای همولتیک درنتیجه تخریب گلبولهای قرمزایجادمیشوندوموجب افزایش هموگلوبین آزادخون میگردنداماواکنشهای غیرهمولتیک گلبولهای قرمزتخریب نمیشوند

2-واکنشهای حاددرمقابل واکنشهای تاخیری:درواکنشهای حادواکنشهابه سرعت ودرساعات انجام تزریق خون ایجادمیشودواکنشهای تاخیری روزهاویاحتی هفته هابعدازتزریق خون آغازمیگردد

3-واکنشهای عفونی :باکتریها,ویروسهاوانگلهای موجوددرخون باایجادعوارض نامطلوب انتقال خون درارتباط می باشند.